Διανομή μερισμάτων: τι πρέπει να ξέρει κάθε εταίρος πριν πάρει κέρδη από την εταιρεία

Πολλοί ιδιοκτήτες εταιρειών βλέπουν κέρδη στον ισολογισμό και θεωρούν ότι μπορούν να τα πάρουν όποτε θέλουν. Στην πράξη, η διανομή μερίσματος είναι μια διαδικασία με προϋποθέσεις: χρειάζεται εγκεκριμένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις, εταιρική απόφαση, έλεγχο των ορίων που θέτει ο νόμος, παρακράτηση φόρου και απόδοσή του στην ΑΑΔΕ μέσα σε συγκεκριμένη προθεσμία.

Από το κέρδος στο μέρισμα

Η διανομή ξεκινά από την έγκριση των ετήσιων χρηματοοικονομικών καταστάσεων. Στην Α.Ε. την αποφασίζει η Γενική Συνέλευση των μετόχων· στην Ι.Κ.Ε. η απόφαση των εταίρων (άρθρο 100 ν. 4072/2012). Κέρδη διανέμονται μόνο αν προκύπτουν από τις εγκεκριμένες οικονομικές καταστάσεις.

Πριν από τη διανομή κρατείται το τακτικό αποθεματικό:

Α.Ε.: τουλάχιστον 5% των καθαρών κερδών κάθε χρόνο, μέχρι το αποθεματικό να φθάσει το 1/3 του κεφαλαίου (άρθρο 158 ν. 4548/2018).
Ι.Κ.Ε.: τουλάχιστον 5% των καθαρών κερδών κάθε χρόνο, χωρίς ανώτατο όριο (άρθρο 100 ν. 4072/2012).

Στην Α.Ε. ισχύουν επιπλέον οι περιορισμοί του άρθρου 159 ν. 4548/2018: μετά τη διανομή, η καθαρή θέση δεν επιτρέπεται να είναι μικρότερη από το κεφάλαιο προσαυξημένο με τα μη διανεμητέα αποθεματικά, ενώ οι ζημιές προηγούμενων χρήσεων μειώνουν το ποσό που μπορεί να διανεμηθεί. Εταιρεία με σωρευμένες ζημιές μπορεί να έχει κέρδος φέτος και να μην μπορεί να διανείμει μέρισμα.

Πόσο φορολογείται το μέρισμα

Τα μερίσματα που διανέμουν εταιρείες με φορολογική κατοικία στην Ελλάδα φορολογούνται με συντελεστή 5%, ο οποίος παρακρατείται από την εταιρεία κατά την καταβολή (άρθρα 40 και 64 ν. 4172/2013). Για τα φυσικά πρόσωπα, η παρακράτηση αυτή εξαντλεί τη φορολογική υποχρέωση για το εισόδημα από μερίσματα.

Επειδή τα κέρδη έχουν ήδη φορολογηθεί στο επίπεδο της εταιρείας με 22%, η συνολική επιβάρυνση για κάθε 100 ευρώ κέρδους που φτάνουν στον εταίρο ως μέρισμα είναι:

22 ευρώ φόρος εισοδήματος της εταιρείας·
3,90 ευρώ φόρος μερίσματος (5% στα 78 ευρώ που απομένουν)·
σύνολο 25,90 ευρώ, άρα στον εταίρο φτάνουν 74,10 ευρώ.

Πότε αποδίδεται ο φόρος στην ΑΑΔΕ

Σύμφωνα με την απόφαση Α.1100/2019, η δήλωση και η καταβολή του παρακρατούμενου φόρου γίνονται έως το τέλος του δεύτερου μήνα από την απόφαση της διανομής του μερίσματος.

Η εκπρόθεσμη απόδοση επισύρει τόκους και πρόστιμα σύμφωνα με τον Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας.

Τι ισχύει στις ΟΕ και ΕΕ

Στις προσωπικές εταιρείες τα κέρδη φορολογούνται επίσης με 22% στο επίπεδο της εταιρείας. Η διαφορά βρίσκεται στη διανομή:

Με απλογραφικά βιβλία: η διανομή των κερδών στους εταίρους δεν επιβαρύνεται με φόρο μερισμάτων.
Με διπλογραφικά βιβλία: εφαρμόζεται ο φόρος μερισμάτων 5%, όπως στις κεφαλαιουχικές εταιρείες.

Το συνηθισμένο λάθος: «παίρνω χρήματα από την εταιρεία»

Σε πολλές μικρές εταιρείες οι εταίροι παίρνουν χρήματα κατά τη διάρκεια της χρονιάς χωρίς απόφαση διανομής, και τα ποσά εμφανίζονται ως χρεωστικό υπόλοιπο των εταίρων. Αυτό δημιουργεί κινδύνους. Στην Ι.Κ.Ε., ο νόμος ορίζει ρητά ότι οι εταίροι που εισέπραξαν κέρδη κατά παράβαση των κανόνων διανομής οφείλουν να τα επιστρέψουν στην εταιρεία, και το ίδιο ισχύει για κεκρυμμένες καταβολές κερδών (άρθρο 100 παρ. 5-6 ν. 4072/2012). Την αξίωση αυτή μπορούν να ασκήσουν και οι δανειστές της εταιρείας.

Η σωστή πρακτική είναι οι αναλήψεις των εταίρων να συνδέονται με τεκμηριωμένη αιτία: μέρισμα με απόφαση, αμοιβή διαχείρισης με σύμβαση, ή επιστροφή δαπανών με παραστατικά.

Έλεγχος πριν από κάθε διανομή

Έχουν εγκριθεί οι χρηματοοικονομικές καταστάσεις της χρήσης;
Έχει κρατηθεί το τακτικό αποθεματικό;
Υπάρχουν ζημιές προηγούμενων χρήσεων που μειώνουν το διανεμητέο ποσό;
Υπάρχει γραπτή απόφαση της Γενικής Συνέλευσης ή των εταίρων με το ποσό ανά εταίρο;
Έχει υπολογιστεί σωστά ο φόρος 5% και έχει προγραμματιστεί η απόδοσή του στην προθεσμία;

Η διανομή κερδών είναι η στιγμή που η δουλειά μιας χρονιάς γίνεται εισόδημα για τους εταίρους. Ένας σύντομος έλεγχος πριν από την απόφαση προστατεύει τόσο την εταιρεία όσο και τους ίδιους από διορθώσεις, πρόστιμα και αμφισβητήσεις αργότερα.