ΟΕ, ΕΕ, ΙΚΕ ή ΑΕ; Τα κριτήρια για να διαλέξετε τη σωστή νομική μορφή

Η επιλογή νομικής μορφής γίνεται συνήθως σε μία συνάντηση, με κύριο κριτήριο το κόστος και την ταχύτητα της σύστασης. Είναι όμως μια απόφαση που επηρεάζει την επιχείρηση για χρόνια: καθορίζει ποιος ευθύνεται για τα χρέη, πόσες ασφαλιστικές εισφορές θα πληρώνονται, πώς φορολογούνται τα κέρδη όταν φτάνουν στους εταίρους και τι γίνεται όταν κάποιος θέλει να αποχωρήσει.

Παρακάτω συγκεντρώνουμε τα κριτήρια που εξετάζουμε με κάθε πελάτη πριν από τη σύσταση μιας Ομόρρυθμης (ΟΕ), Ετερόρρυθμης (ΕΕ), Ιδιωτικής Κεφαλαιουχικής (ΙΚΕ) ή Ανώνυμης Εταιρείας (ΑΕ).

1. Ποιος ευθύνεται για τα χρέη της εταιρείας

ΟΕ: οι εταίροι ευθύνονται απεριόριστα και εις ολόκληρον για τα χρέη της εταιρείας, δηλαδή και με την προσωπική τους περιουσία.
ΕΕ: οι ομόρρυθμοι εταίροι ευθύνονται όπως στην ΟΕ· οι ετερόρρυθμοι ευθύνονται μόνο μέχρι το ποσό της εισφοράς τους.
ΙΚΕ και ΑΕ: για τα εταιρικά χρέη ευθύνεται η εταιρεία με την περιουσία της, όχι οι εταίροι ή οι μέτοχοι προσωπικά.

Ο περιορισμός της ευθύνης δεν είναι απόλυτος. Για φορολογικές και ασφαλιστικές οφειλές ο νόμος προβλέπει, υπό προϋποθέσεις, προσωπική ευθύνη όσων διοικούν την εταιρεία. Η ΙΚΕ και η ΑΕ προστατεύουν την προσωπική περιουσία από τους εμπορικούς πιστωτές, όχι από κάθε υποχρέωση.

2. Κεφάλαιο σύστασης

ΙΚΕ: μπορεί να συσταθεί με κεφάλαιο από 1 ευρώ (ν. 4072/2012). Επιτρέπει επίσης εξωκεφαλαιακές εισφορές, δηλαδή συμμετοχή με εργασία ή υπηρεσίες.
ΑΕ: απαιτεί ελάχιστο μετοχικό κεφάλαιο 25.000 ευρώ (ν. 4548/2018).
ΟΕ και ΕΕ: δεν απαιτείται ελάχιστο κεφάλαιο.

3. Ασφαλιστικές εισφορές: το κόστος που ξεχνιέται

Εδώ γίνονται οι περισσότεροι λανθασμένοι υπολογισμοί. Σύμφωνα με τις οδηγίες του e-ΕΦΚΑ (Εγκύκλιος 21/2019 και άρθρο 39 ν. 4387/2016):

ΟΕ και ΕΕ: οι εταίροι ασφαλίζονται υποχρεωτικά ως μη μισθωτοί, εφόσον η εταιρεία ασκεί επαγγελματική ή εμπορική δραστηριότητα. Τρεις εταίροι σημαίνουν τρεις ασφαλιστικές εισφορές.
Μονοπρόσωπη ΙΚΕ: ο μοναδικός εταίρος ασφαλίζεται υποχρεωτικά.
Πολυπρόσωπη ΙΚΕ: οι εταίροι δεν ασφαλίζονται μόνο λόγω της ιδιότητάς τους. Ασφαλίζεται όποιος ασκεί διαχείριση.
ΑΕ: ασφαλίζονται υποχρεωτικά τα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου που κατέχουν ποσοστό άνω του 3% των μετοχών.

Για εταιρείες με περισσότερους από έναν εταίρους, η διαφορά στις εισφορές μπορεί να είναι μεγαλύτερη από κάθε άλλο κόστος λειτουργίας.

4. Φορολογία κερδών και μερισμάτων

Τα κέρδη φορολογούνται με συντελεστή 22% σε όλες τις παραπάνω μορφές (άρθρο 58 ν. 4172/2013). Η διαφορά φαίνεται όταν τα κέρδη περνούν στους εταίρους:

ΙΚΕ και ΑΕ: η διανομή κερδών υπόκειται σε φόρο μερισμάτων 5%, που παρακρατείται από την εταιρεία. Για κάθε 100 ευρώ κέρδους, η συνολική επιβάρυνση είναι 25,90 ευρώ (22 ευρώ φόρος εταιρείας και 5% στα 78 ευρώ που απομένουν).
ΟΕ και ΕΕ με απλογραφικά βιβλία: τα κέρδη φορολογούνται με 22% και η διανομή τους δεν επιβαρύνεται με φόρο μερισμάτων.
ΟΕ και ΕΕ με διπλογραφικά βιβλία: εφαρμόζεται και σε αυτές ο φόρος μερισμάτων 5%.

Σε όλες τις εταιρικές μορφές καταβάλλεται επιπλέον τέλος επιτηδεύματος.

5. Βιβλία, διοίκηση και γραφειοκρατία

Η ΙΚΕ και η ΑΕ τηρούν διπλογραφικά βιβλία, συντάσσουν ετήσιες χρηματοοικονομικές καταστάσεις που εγκρίνονται από τους εταίρους ή τη Γενική Συνέλευση και δημοσιεύονται στο ΓΕΜΗ. Η ΑΕ έχει το βαρύτερο πλαίσιο: Διοικητικό Συμβούλιο, Γενικές Συνελεύσεις, πρακτικά και αυστηρότερους κανόνες διανομής κερδών.

Η ΟΕ και η ΕΕ λειτουργούν απλούστερα και, ανάλογα με το μέγεθός τους, μπορούν να τηρούν απλογραφικά βιβλία, με χαμηλότερο λογιστικό κόστος.

6. Τι γίνεται όταν μπαίνει ή φεύγει εταίρος

ΙΚΕ: η μεταβίβαση εταιρικών μεριδίων είναι σχετικά απλή, και το καταστατικό επιτρέπει μεγάλη ευελιξία. Μπορεί, για παράδειγμα, να προβλέπει για έως δέκα χρόνια διαφορετική συμμετοχή κάποιου εταίρου στα κέρδη από το ποσοστό των μεριδίων του (άρθρο 100 ν. 4072/2012).
ΑΕ: οι μετοχές μεταβιβάζονται ευκολότερα, γι' αυτό είναι η μορφή που προτιμούν επενδυτές και τράπεζες.
ΟΕ και ΕΕ: κάθε αλλαγή εταίρου απαιτεί τροποποίηση καταστατικού. Ο εταίρος που αποχωρεί εξακολουθεί να ευθύνεται για τα χρέη που δημιουργήθηκαν όσο ήταν μέλος της εταιρείας.

Τα πιο συχνά λάθη που βλέπουμε

Επιλογή μορφής μόνο με βάση το κόστος σύστασης, χωρίς υπολογισμό των ετήσιων εισφορών.
ΟΕ με πολλούς εταίρους, όπου οι εισφορές πολλαπλασιάζονται.
Υποτίμηση της προσωπικής ευθύνης σε δραστηριότητες με υψηλό ρίσκο ή μεγάλες υποχρεώσεις προς προμηθευτές.
ΑΕ σε μικρή επιχείρηση που δεν χρειάζεται επενδυτές, με αποτέλεσμα περιττή γραφειοκρατία.
Σύσταση χωρίς γραπτή συμφωνία για το τι γίνεται αν ένας εταίρος αποχωρήσει.

Δεν υπάρχει «καλύτερη» μορφή

Η σωστή επιλογή εξαρτάται από τον αριθμό των εταίρων, το αναμενόμενο κέρδος, το αν θα διανέμονται ή θα επανεπενδύονται τα κέρδη, το επιχειρηματικό ρίσκο και τα σχέδια για το μέλλον. Ένας σύντομος υπολογισμός με πραγματικά νούμερα, πριν από τη σύσταση, κοστίζει πολύ λιγότερο από μια μετατροπή εταιρείας αργότερα.