Τακτικό αποθεματικό στην Α.Ε.: τι είναι, πότε είναι υποχρεωτικό και πώς επηρεάζει τη διανομή κερδών
Πότε είναι υποχρεωτικός ο σχηματισμός τακτικού αποθεματικού στην Α.Ε., πώς λειτουργεί ο κανόνας του 5% έως το 1/3 του κεφαλαίου, τι ισχύει στην Ι.Κ.Ε. και πώς συνδέεται με τους περιορισμούς διανομής κερδών του ν. 4548/2018.
Όταν μια Ανώνυμη Εταιρεία έχει κέρδη, το ποσό που εμφανίζεται στα αποτελέσματα δεν είναι αυτομάτως διαθέσιμο για μέρισμα. Πριν από κάθε απόφαση διανομής, η εταιρεία πρέπει να εφαρμόσει συγκεκριμένους κανόνες προστασίας της καθαρής θέσης. Ένας από τους βασικότερους είναι ο σχηματισμός τακτικού αποθεματικού.
Τι είναι το τακτικό αποθεματικό
Το τακτικό αποθεματικό είναι κονδύλι της καθαρής θέσης. Δεν είναι ξεχωριστός τραπεζικός λογαριασμός και δεν σημαίνει ότι δεσμεύεται ισόποσο μετρητό. Είναι η υποχρεωτική παρακράτηση μέρους των κερδών, πριν εξεταστεί η διανομή τους στους μετόχους.
Για τις Α.Ε. ο κανόνας βρίσκεται στο άρθρο 158 του ν. 4548/2018: κάθε χρόνο αφαιρείται τουλάχιστον το 1/20, δηλαδή το 5%, των καθαρών κερδών για τον σχηματισμό τακτικού αποθεματικού.
Ο κανόνας του 5% και το όριο του ενός τρίτου
Η υποχρέωση παύει μόλις το τακτικό αποθεματικό φθάσει τουλάχιστον το 1/3 του κεφαλαίου. Με απλά λόγια:
- αν το τακτικό αποθεματικό είναι χαμηλότερο από το 1/3 του κεφαλαίου, η Α.Ε. κρατά τουλάχιστον 5% των καθαρών κερδών της χρήσης·
- όταν το αποθεματικό φθάσει το όριο, η υποχρεωτική κράτηση σταματά·
- αν το κεφάλαιο αυξηθεί ή το αποθεματικό χρησιμοποιηθεί για κάλυψη ζημιών, το όριο ελέγχεται ξανά.
Παράδειγμα: Α.Ε. με κεφάλαιο 90.000 ευρώ έχει όριο τακτικού αποθεματικού 30.000 ευρώ. Αν το σχηματισμένο αποθεματικό είναι 24.000 ευρώ και τα καθαρά κέρδη της χρήσης 100.000 ευρώ, η ελάχιστη κράτηση είναι 5.000 ευρώ. Το νέο υπόλοιπο γίνεται 29.000 ευρώ, άρα η υποχρέωση συνεχίζεται και την επόμενη κερδοφόρα χρήση.
Βάση του υπολογισμού είναι τα καθαρά κέρδη των χρηματοοικονομικών καταστάσεων, όχι το φορολογητέο αποτέλεσμα της δήλωσης εισοδήματος.
Και στην Ι.Κ.Ε.;
Η Ι.Κ.Ε. έχει αντίστοιχη υποχρέωση, με μια σημαντική διαφορά. Κατά το άρθρο 100 του ν. 4072/2012, κάθε χρόνο και πριν από κάθε διανομή κρατείται τουλάχιστον το 1/20 των καθαρών κερδών για τακτικό αποθεματικό, χωρίς να προβλέπεται ανώτατο όριο. Το αποθεματικό αυτό μπορεί μόνο να κεφαλαιοποιηθεί ή να συμψηφιστεί με ζημίες. Στην Ι.Κ.Ε. δηλαδή η κράτηση του 5% δεν σταματά ποτέ.
Γιατί δεν αρκεί να υπάρχει λογιστικό κέρδος
Η κράτηση του τακτικού αποθεματικού είναι μόνο ένα στάδιο. Για να διανεμηθούν ποσά στους μετόχους, το άρθρο 159 του ν. 4548/2018 θέτει δύο ακόμη βασικούς φραγμούς:
- Μετά τη διανομή, η καθαρή θέση δεν επιτρέπεται να είναι μικρότερη από το κεφάλαιο, προσαυξημένο με τα αποθεματικά που δεν επιτρέπεται να διανεμηθούν.
- Το ποσό που διανέμεται δεν μπορεί να υπερβαίνει τα αποτελέσματα της τελευταίας χρήσης, προσαυξημένα με τα κέρδη προηγούμενων χρήσεων και τα διανεμητέα αποθεματικά, και μειωμένα με τις ζημιές προηγούμενων χρήσεων και τις υποχρεωτικές κρατήσεις για αποθεματικά.
Άρα κέρδος στην κατάσταση αποτελεσμάτων δεν ισοδυναμεί πάντοτε με ποσό διαθέσιμο για μέρισμα. Εταιρεία με σωρευμένες ζημιές μπορεί να έχει κέρδος φέτος και να μην μπορεί να διανείμει τίποτα.
Η σειρά στη διάθεση των κερδών
Το άρθρο 160 ορίζει τη σειρά με την οποία διατίθενται τα καθαρά κέρδη:
- αφαιρούνται τα πιστωτικά κονδύλια που δεν αποτελούν πραγματοποιημένα κέρδη·
- κρατείται το τακτικό αποθεματικό και τυχόν καταστατικά αποθεματικά·
- το υπόλοιπο διατίθεται σύμφωνα με το καταστατικό και την απόφαση της Γενικής Συνέλευσης.
Το ελάχιστο μέρισμα του άρθρου 161 είναι διαφορετικός κανόνας από το τακτικό αποθεματικό: κατά κανόνα ανέρχεται στο 35% των καθαρών κερδών μετά τις παραπάνω κρατήσεις, και η μείωση ή η μη διανομή του απαιτεί ειδική απαρτία και πλειοψηφία στη Γενική Συνέλευση.
Πώς εμφανίζεται λογιστικά
Το τακτικό αποθεματικό εμφανίζεται στην καθαρή θέση (άρθρο 26 ν. 4308/2014). Ο σχηματισμός του είναι διάθεση κερδών, όχι έξοδος, και δεν μειώνει τα φορολογητέα κέρδη. Η Επιτροπή Λογιστικής Τυποποίησης και Ελέγχων (ΣΛΟΤ 823 ΕΞ/2016) δέχεται ότι η υποχρεωτική κράτηση μπορεί να απεικονιστεί ήδη στο κλείσιμο της χρήσης, όταν είναι βέβαιο ότι η επόμενη Γενική Συνέλευση θα τη διενεργήσει.
Πότε χρησιμοποιείται
Το τακτικό αποθεματικό της Α.Ε. δεν είναι ελεύθερα διαθέσιμο ποσό. Σύμφωνα με το άρθρο 158, χρησιμοποιείται αποκλειστικά, πριν από κάθε διανομή μερίσματος, για την εξίσωση τυχόν χρεωστικού υπολοίπου των αποτελεσμάτων, δηλαδή για την κάλυψη ζημιών.
Έλεγχος πριν από τη Γενική Συνέλευση
Πριν από την έγκριση των χρηματοοικονομικών καταστάσεων και τη διάθεση κερδών, ελέγξτε:
- το κεφάλαιο και το τρέχον υπόλοιπο του τακτικού αποθεματικού·
- τα καθαρά κέρδη της χρήσης, τις σωρευμένες ζημιές και τυχόν μη πραγματοποιημένα κέρδη·
- τα πρόσθετα αποθεματικά που επιβάλλει το καταστατικό·
- τη συμμόρφωση της προτεινόμενης διανομής με τα άρθρα 159-161·
- τη σωστή απεικόνιση της μεταβολής στην καθαρή θέση.
Το τακτικό αποθεματικό είναι μηχανισμός προστασίας των πιστωτών και της ίδιας της εταιρείας, όχι γραφειοκρατική λεπτομέρεια. Όταν ο έλεγχος γίνεται πριν από τη Γενική Συνέλευση, η απόφαση διανομής είναι ασφαλής και δεν χρειάζεται διορθώσεις αργότερα.